Het zwarte gat in een creatief proces

Ken je dit? Je begint vol goede energie aan een mooie opdracht of project en je weet precies waar je naar toe wilt. Maar wanneer je ‘ergens in het midden’ zit weet je het even allemaal niet meer. Waarom ben je hier ook alweer aan begonnen? Kan je dit eigenlijk wel? Hoe breng je de klus nou tot een goed einde? Stoppen is geen optie, je bent al zover.

Je valt in een zwart gat.

Ik heb dit al zo lang als ik me kan herinneren. Bij klussen die vragen om creatie, om analyse en/of om het leggen van verbindingen. Halverwege lijkt het alsof ik de draad kwijt ben en weet ik niet goed meer hoe verder. Terwijl ik tegelijk weet dat dit type klussen juist goed bij me past. Ik ben daar goed in! Waarom dan toch dat zwarte gat? Dit heeft me veel frustratie en onzekerheid opgeleverd. Veel negatieve energie. Onnodig.

Tot ik zag dat er een rode draad zit over al deze klussen heen… Wacht eens even… 

Dit heb ik altijd!

In en weer uit het zwarte gat komen

In het proces zit altijd een fase met een soort roadblock of ‘writers block’. Deze typeert zich door:

  • Niks meer ‘op papier’ krijgen.
  • Het overzicht kwijt zijn.
  • Onzeker zijn over de keuzes die ik tot dan toe gemaakt heb: zit ik überhaupt wel op het goede pad?
  • Bang zijn dat ik ‘het’ kwijt ben en daardoor de klus niet goed af kan maken.
  • Een vleugje ‘imposter syndrome’: o jee, nu val ik door de mand, nu gaan ze zien dat ik het eigenlijk niet kan.
  • En ’s nachts of (vooral!) onder de douche in mijn hoofd de klus blijven doorlopen.

En de fase eindigt vaak met een soort AHA moment! Ah, natuurlijk: zo zit het, zo moet ik het uitwerken, dit zijn de rode draden en daaruit volgen deze conclusies of deze aanpak. Waarna ik het vrij vlot af kan maken en het er vaak beter uitziet dan ik voor de klus had kunnen bedenken. Waarschijnlijk juist omdat ik door die diepe, donkerdere fase gegaan ben.

Wanneer ik in zo’n fase zit kan mijn lief ook heel ontnuchterend zeggen: “dit is hoe het werkt bij jou, dit heb je nodig om te kunnen creëren. Zo til je het naar een hoger niveau. Dit is juist jouw kwaliteit.”

Nu ik weet dat het zo gaat, kan ik me daar ook veel beter bij neerleggen. En ik kan er zelfs een beetje op plannen, in de zin dat ik weet dat ik daar tijd en ruimte voor moet hebben. Echt plannen lukt niet natuurlijk, want ik weet nooit precies hoe lang het duurt.

Ik schrijf hier nu over om dit te delen, want ik weet dat ik hier niet de enige in ben. Misschien weet je van jezelf dat het bij jou ook zo werkt. Of misschien zit je nog in de fase dat je steeds niet goed weet wat je overkomt. Het helpt dan om te weten dat dit er ook bij hoort.

Onzekerheid bij Pixar

Deze week las ik er ook over. In het boek ‘Sterker dan ooit‘* van Brené Brown. Zij vertelt hierin een anekdote over een lunchgesprek dat ze had met de directeur en wat andere mensen van Pixar Animation en Walt Disney Animation Studios. In dit gesprek praten ze over de onvermijdelijke onzekerheid, kwetsbaarheid en rusteloosheid in het creatieve proces. Dat in het creatieve proces altijd – het maakt niet uit hoeveel ervaring of succes je hebt – bestaat uit een fase met ontmoedigende twijfels.

Ze beschrijft het als volgt:

“Dag twee of wat dan ook maar het midden van jouw eigen proces is, is al je ‘in het donker’ zit – en de deur achter je is dichtgetrokken. Je zit er inmiddels te ver in om nog te kunnen omkeren en je bent niet dicht genoeg bij het eind om het licht te zien.”

En zegt:

“Over dit deel van het proces valt niet te onderhandelen. Ervaring en succes zorgen er niet voor dat je gemakkelijk door dit middelste gebied heen zeilt. Die fluisteren je alleen toe: ‘Dit maakt deel uit van het proces. Stug doorzetten.’ […] Ervaring geeft je alleen een heel klein beetje geloof in je vermogen om door het duister te laveren. Het midden is vervelend, maar het is ook de plek waar de magie plaatsvindt.’

Wat ik geleerd heb

Dat laatste – dat het de plek is waar de magie plaatsvindt – is precies hoe ik het ervaar. In feite ben ik dan met het voorliggende vraagstuk bezig in mijn onderbewuste. Daarvan zie ik zelf niet wat er allemaal in mijn hoofd gebeurt, maar stiekem gebeurt er heel veel.

Het ligt wél binnen mijn invloed om gunstige voorwaarden hiervoor te creëren:

  • Ik zorg goed voor mijzelf in zo’n fase: een uitgerust hoofd denkt een stuk beter. Dus lekker gaan wandelen, fietsen, douchen en voldoende tijd voor ontspanning en rust.
  • Ik open in mijn hoofd wel de juiste ‘dossiers’ om aan de slag te gaan met het vraagstuk. Dit doe ik door duidelijk een vraag te formuleren die opgelost moet worden. Ik brainstorm met mezelf over welke thema’s met het vraagstuk te maken hebben. En ik lees boeken, artikelen en de tot dan verzamelde informatie om mijn onderbewuste te voeden.

En dan is het geduldig wachten… Op de één of andere manier houdt mijn onderbewuste ook altijd wel rekening met deadlines 😉

Herken je dit? Heb je zelf tips voor hoe hiermee om te gaan? Ik ben erg benieuwd! Zet ze hieronder in de reacties!

 

*Affiliate link

0
0
stem
Artikelbeoordeling

Meer lezen over: |

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

0
Zou graag je gedachten willen weten, s.v.p. laat een reactie achter.x
()
x